🔸 تقدیر امور سال و برتری عمل در شب قدر: تفسیر «لیلة مبارکة» و «خیر من الف شهر»

🔸 تقدیر امور سال و برتری عمل در شب قدر: تفسیر «لیلة مبارکة» و «خیر من الف شهر»
🔸
الکافي (ط – الإسلامية)
جلد ۴، صفحه ۱۵۷

شناسه حدیث: 110516
قائل: امام باقر (علیه السلام)
—
🔻 [عَنْ حُمْرَانَ : أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبٰارَكَةٍ »]
⚡️ حمران روایت می‌کند که از امام باقر (علیه السلام) درباره سخن خداوند عز و جل پرسید: «ما آن را در شبی مبارک نازل کردیم» (دخان: ۳).

🔻 [قَالَ نَعَمْ لَيْلَةُ اَلْقَدْرِ وَ هِيَ فِي كُلِّ سَنَةٍ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فِي اَلْعَشْرِ اَلْأَوَاخِرِ فَلَمْ يُنْزَلِ اَلْقُرْآنُ إِلاَّ فِي لَيْلَةِ اَلْقَدْرِ]
⚡️ فرمود: بله، [آن] شب قدر است و آن در هر سال در ماه رمضان در دهه آخر است؛ و قرآن جز در شب قدر نازل نشده است.

🔻 [قَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «فِيهٰا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ » قَالَ يُقَدَّرُ فِي لَيْلَةِ اَلْقَدْرِ كُلُّ شَيْءٍ يَكُونُ فِي تِلْكَ اَلسَّنَةِ إِلَی‌ مِثْلِهَا مِنْ قَابِلٍ خَيْرٍ وَ شَرٍّ وَ طَاعَةٍ وَ مَعْصِيَةٍ وَ مَوْلُودٍ وَ أَجَلٍ أَوْ رِزْقٍ]
⚡️ خداوند عز و جل فرموده: «در آن شب هر امر استواری فیصله می‌یابد (جدا می‌شود)» (دخان: ۴). [امام] فرمود: در شب قدر هر چیزی که در آن سال تا مثل آن در سال آینده خواهد بود، مقدر می‌شود؛ از خیر و شر، طاعت و معصیت، فرزندی که متولد می‌شود، اجل (مرگ) یا روزی.

🔻 [فَمَا قُدِّرَ فِي تِلْكَ اَلسَّنَةِ وَ قُضِيَ فَهُوَ اَلْمَحْتُومُ وَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهِ اَلْمَشِيئَةُ]
⚡️ پس آنچه در آن سال مقدر شود و قضای آن رانده شود، حتمی است و [با این حال] خداوند عز و جل در آن دارای مشیت (اختیار تغییر) است.

🔻 [قَالَ قُلْتُ « لَيْلَةُ اَلْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ » أَيُّ شَيْءٍ عُنِيَ بِذَلِكَ]
⚡️ [حمران] گوید: عرض کردم: «شب قدر از هزار ماه بهتر است» (قدر: ۳)، منظور از آن چیست؟

🔻 [فَقَالَ اَلْعَمَلُ اَلصَّالِحُ فِيهَا مِنَ اَلصَّلاَةِ وَ اَلزَّكَاةِ وَ أَنْوَاعِ اَلْخَيْرِ خَيْرٌ مِنَ اَلْعَمَلِ فِي أَلْفِ شَهْرٍ لَيْسَ فِيهَا لَيْلَةُ اَلْقَدْرِ]
⚡️ فرمود: عمل صالح در آن شب از نماز و زکات و انواع کارهای خیر، بهتر است از عملی که در هزار ماه انجام شود که در آن‌ها شب قدر نباشد.

🔻 [وَ لَوْ لاَ مَا يُضَاعِفُ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَی‌ لِلْمُؤْمِنِينَ مَا بَلَغُوا وَ لَكِنَّ اَللَّهَ يُضَاعِفُ لَهُمُ اَلْحَسَنَاتِ بِحُبِّنَا .]
⚡️ و اگر نبود آنچه خداوند تبارک و تعالی برای مؤمنان مضاعف می‌کند، [به کمال و پاداش] نمی‌رسیدند، ولیکن خداوند به واسطه محبت ما، حسنات را برای آنان چندین برابر می‌کند.

🔸
🔸مهمترین نکات حدیث:
* تفسیر لیلة مبارکة: امام تصریح می‌کنند که «شب مبارک» در سوره دخان، همان «شب قدر» است و زمان آن ثابت و سالانه در دهه آخر ماه رمضان است: «نَعَمْ لَيْلَةُ اَلْقَدْرِ وَ هِيَ فِي كُلِّ سَنَةٍ».
* شمول تقدیر الهی: در این شب، تمام جزئیات رخدادهای یک سال آینده از جمله خیر و شر، اطاعت و گناه، و مرگ و زندگی تعیین می‌شود: «يُقَدَّرُ … كُلُّ شَيْءٍ يَكُونُ فِي تِلْكَ اَلسَّنَةِ».
* اثبات بداء (مشیت الهی): نکته بسیار دقیق کلامی؛ با وجود اینکه مقدرات «حتمی» می‌شوند، اما دست خداوند بسته نیست و همچنان مشیت او بر تغییر احتمالی مقدرات حاکم است (جمع بین قضا و بداء): «فَهُوَ اَلْمَحْتُومُ وَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهِ اَلْمَشِيئَةُ».
* معیار برتری بر هزار ماه: برتری شب قدر به زمان آن نیست، بلکه به «ارزش اعمال» در آن است. یک عمل صالح در این شب ارزشش بیشتر از همان عمل در هزار ماه عادی است: «اَلْعَمَلُ اَلصَّالِحُ فِيهَا… خَيْرٌ مِنَ اَلْعَمَلِ فِي أَلْفِ شَهْرٍ».
* نقش ولایت در پذیرش اعمال: خداوند پاداش اعمال مؤمنین را به خاطر «محبت اهل‌بیت (ع)» مضاعف می‌کند و بدون این محبت، اعمال انسان برای رسیدن به کمال کافی نیست: «يُضَاعِفُ لَهُمُ اَلْحَسَنَاتِ بِحُبِّنَا».