🔹یکی از مهم‌ترین الزامات فتح، صبر است.

(بخش دوم)
🔹یکی از مهم‌ترین الزامات فتح، صبر است. در حدیث شریف امام صادق علیه‌السلام درباره «جنود عقل و جهل» آمده است که یکی از سپاهیان عقل، صبر است. اما صبر یعنی چه؟ صبر یعنی اگر در مسیر حرکت با مانعی روبه‌رو شدید، بتوانید آن مانع را از میان بردارید. در برابر صبر، آن حالتی قرار دارد که انسان به محض برخورد با نخستین مانع بگوید: «دیگر نمی‌شود»، «راه بسته است»، «مشکلات زیاد است» و از ادامه مسیر دست بکشد.

🔸این همان حالتی است که در روایات از آن به جزع و فزع تعبیر شده است. رهبر شهید انقلاب نیز صبر را این‌گونه معنا می‌کردند. ایشان می‌فرمودند: «صبر یعنی خسته نشدن.»

🔹لذا هنگامی که از «فتح» سخن می‌گوییم، باید توجه داشته باشیم که یکی از مهم‌ترین مقدمات آن همین صبر است؛ اما نه هر صبری، بلکه صبرِ بصیر و صبرِ جمیل. صبر جمیل یعنی انسان با تدبیر بیندیشد که این مانع چگونه باید برداشته شود. اساساً پیروزی چیست؟ پیروزی همان إزالة الإغلاق است؛ یعنی برداشتن آنچه مانع حرکت انسان شده است، برطرف کردن آنچه راه را بسته و قفل کرده است. لذا این همان حقیقت «فتح» است. یکی از مباحثی که در آیات قرآن کریم نیز به آن پرداخته شده، همین مسئله فتح است.

🔸قرآن کریم با اشاره مسئله فتح اشاره، نقل می‌کند که مخالفان به مؤمنان می‌گفتند: شما ادعا می‌کنید که این راه، راه نیک‌فرجامی و سعادت است و می‌خواهید به نقطه مطلوب برسید و می‌گویید که سرانجام به آن خواهید رسید؛ پس این فتحی که از آن سخن می‌گویید، چه زمانی خواهد بود؟ قرآن این پرسش را با تعبیر «وَیَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْفَتْحُ» بیان می‌کند. در ادامه، قرآن با تعبیری بسیار ارزشمند می‌فرماید: «قُلْ یَوْمَ الْفَتْحِ لَا یَنْفَعُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِیمَانُهُمْ». پیامبران الهی نیز در پی آن بودند. آنان از خداوند گشایش و پیروزی را طلب می‌کردند. قرآن نیز به این موضوع اشاره می‌کند و از دعای پیامبران نقل می‌کند که می‌گفتند: «عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا رَبَّنَا افْتَحْ بَیْنَنَا». آنان از خداوند می‌خواستند در برابر کسانی که در مقابلشان صف‌آرایی کرده و جبهه گرفته بودند، گشایش و پیروزی را رقم بزند.

🔹قرآن کریم نه‌تنها فتح را یک امر واقعی معرفی می‌کند، بلکه آن را امری نزدیک نیز می‌داند و می‌فرماید: «مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَرِیبٌ». یعنی اگر سنت الهی جاری شود و انسان‌ها اقتضائات و الزامات آن را رعایت کنند، نصرت الهی فرا می‌رسد و نتیجه آن، گشایش، باز شدن مسیر و از میان رفتن بن‌بست‌ها خواهد بود. شاید یکی از حکمت‌های توصیه رهبر شهید انقلاب، اعلی‌الله مقامه، به قرائت سوره فتح، به‌ویژه در دوران جنگ، همین باشد. در شرایط جنگ، طبیعی است که انسان فشار و سنگینی بیشتری را احساس می‌کند و ممکن است دچار ناامیدی یا احساس بن‌بست شود و تصور کند که همه راه‌ها بسته شده است. اما درست در همان شرایط، ایشان توصیه می‌کردند که سوره فتح را بخوانید و در آن تأمل کنید.

🔸اما نکته مهم‌تر این است که تدبر در آیات سوره فتح، به‌ویژه با مراجعه به تفاسیر معتبری مانند تفسیر شریف «المیزان»، نشان می‌دهد که این سوره صرفاً به بیان اصل فتح اکتفا نمی‌کند، بلکه راه رسیدن به آن را نیز به انسان نشان می‌دهد؛ اینکه چگونه باید بن‌بست‌ها را شکست، چگونه مسیر را پیمود و چگونه این راه را به بهترین شکل دنبال کرد. سوره فتح بلافاصله پس از سوره محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم قرار گرفته است و به نظر می‌رسد این دو سوره، یک موضوع پیوسته را دنبال می‌کنند. در سوره محمد، پیش از ورود به مباحث سوره فتح، قرآن مسیر را برای انسان روشن می‌کند؛ جبهه‌ها را معرفی می‌کند، مرز حق و باطل را نشان می‌دهد و بیان می‌کند که انسان چگونه باید این مسیر را طی کند. سوره با این آیه آغاز می‌شود: «الَّذِینَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ». یعنی کسانی که کفر ورزیدند و مردم را از راه خدا بازداشتند؛ همان کسانی که در حقیقت بن‌بست ایجاد می‌کنند. سپس می‌فرماید: «أَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ»؛ یعنی گمان نکنند که اعمال آنان سرانجامی خواهد داشت.

✅ @saeedjalily